Düşüncənin ünvanı: Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu müasir Azərbaycan cəmiyyətinin güzgüsü kimi
Müasir dünyanın sürətlə dəyişən mənzərəsində insanın özünü, cəmiyyəti və dəyərlər sistemini dərk etməsi hər zamankından daha акtualdır. Bu baxımdan elmi müəssisələrin rolu danılmazdır. Azərbaycanda bu istiqamətdə aparıcı mərkəzlərdən biri olan Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu ölkədə fəlsəfi və sosial fikrin inkişafında mühüm yer tutur.
İnstitut Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası sistemində fəaliyyət göstərərək təkcə akademik araşdırmalarla kifayətlənmir, həm də cəmiyyətin intellektual həyatına aktiv şəkildə təsir edir. Onun əsas missiyası insan, cəmiyyət və dövlət münasibətlərini fəlsəfi və sosioloji baxımdan araşdırmaq, milli və qlobal problemlərə elmi yanaşmalar təqdim etməkdir.Tarixə nəzər saldıqda institutun köklərinin sovet dövrünə qədər uzandığını görürük. Müxtəlif mərhələlərdən keçərək formalaşan bu elmi ocaq zamanla öz strukturunu və fəaliyyət istiqamətlərini yeniləyərək müasir çağırışlara uyğunlaşmağı bacarıb. Bu gün institutda fəlsəfə tarixi, sosial fəlsəfə, siyasi fəlsəfə, mədəniyyət fəlsəfəsi və sosiologiya kimi müxtəlif sahələr üzrə tədqiqatlar aparılır.İnstitutun fəaliyyətində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri onun yalnız nəzəri çərçivə ilə kifayətlənməməsidir. Burada aparılan araşdırmalar real sosial proseslərin təhlilinə, ictimai rəyin öyrənilməsinə və cəmiyyətin inkişaf tendensiyalarının müəyyənləşdirilməsinə yönəlib. Bu isə onu akademik mərkəz olmaqla yanaşı, həm də ictimai düşüncənin formalaşmasında iştirak edən canlı bir platformaya çevirir.Müasir dövrdə qloballaşma, informasiya texnologiyalarının inkişafı və mədəniyyətlərarası əlaqələrin genişlənməsi yeni fəlsəfi suallar doğurur. İnsan kimdir? Cəmiyyət hansı istiqamətdə inkişaf etməlidir? Milli kimlik qlobal təsirlər qarşısında necə qorunmalıdır? Bu kimi sualların cavabı məhz belə elmi müəssisələrdə axtarılır. Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu bu baxımdan həm milli, həm də beynəlxalq səviyyədə aktual problemlərin araşdırılmasına töhfə verir.İnstitutun əməkdaşları tərəfindən mütəmadi olaraq elmi məqalələr, monoqrafiyalar və analitik hesabatlar hazırlanır. Bu nəşrlər yalnız akademik dairələr üçün deyil, həm də siyasətçilər, jurnalistlər və geniş oxucu kütləsi üçün dəyərli mənbə rolunu oynayır. Xüsusilə sosial dəyişikliklərin təhlili və ictimai rəyin öyrənilməsi sahəsində aparılan tədqiqatlar cəmiyyətin inkişaf strategiyalarının müəyyənləşdirilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.Bundan əlavə, institut müxtəlif konfranslar, seminarlar və “dəyirmi masa”lar təşkil edərək elmi müzakirə mühitini stimullaşdırır. Bu tədbirlərdə yerli və xarici alimlərin iştirakı ideya mübadiləsini gücləndirir və Azərbaycan elminin beynəlxalq elmi məkanla inteqrasiyasına şərait yaradır.İnstitutun fəaliyyətində gənc alimlərin hazırlanması da xüsusi yer tutur. Doktorantura və dissertasiya proqramları vasitəsilə yeni nəsil tədqiqatçılar yetişdirilir. Bu isə elmin davamlılığını təmin edən ən vacib amillərdən biridir. Gənclərin elmi fəaliyyətə cəlb olunması ölkənin intellektual potensialının gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu eyni zamanda milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və inkişafı istiqamətində də mühüm işlər görür. Azərbaycan fəlsəfi fikrinin tarixi, klassik mütəfəkkirlərin irsi və müasir düşüncə istiqamətləri burada dərindən araşdırılır. Bu, milli kimliyin elmi əsaslarla öyrənilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından xüsusi önəm daşıyır.Nəticə etibarilə, bu institut yalnız bir elmi müəssisə deyil, həm də düşüncə mərkəzidir. O, cəmiyyətin intellektual inkişafına xidmət edən, suallar doğuran və cavablar axtaran bir platformadır. Müasir dövrün mürəkkəb reallıqları fonunda belə qurumların rolu daha da artır və onların fəaliyyəti gələcəyin formalaşmasında mühüm yer tutur.Bu elmi mühitin formalaşmasında və inkişafında xüsusi rolu olan simalardan biri və demək olar ki, birincisi də İnstitutun direktoru, f.e.d., professor İlham Məmmədzadədir. Uzun illərdir İnstitutun fəaliyyətində yaxından iştirak edən alim fəlsəfi fikrin müasir çağırışlara uyğun inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm töhfələr verib. Onun elmi yaradıcılığı yalnız nəzəri çərçivələrlə məhdudlaşmır, həm də cəmiyyətin aktual problemlərinə fəlsəfi baxışın formalaşdırılmasına xidmət edir.
İlham Məmmədzadənin rəhbərliyi və təşəbbüsləri ilə institutda aparılan tədqiqatların istiqamətində yenilənmə, müasirlik və beynəlxalq elmi tendensiyalarla uyğunlaşma açıq şəkildə hiss olunur. O, fəlsəfənin yalnız akademik sahə olmadığını, eyni zamanda ictimai düşüncənin inkişafında mühüm alət olduğunu öz fəaliyyəti ilə nümayiş etdirir.Məhz belə alimlərin fəaliyyəti nəticəsində Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutu bu gün yalnız elmi araşdırmalar aparan bir qurum deyil, həm də cəmiyyətin düşüncə istiqamətlərini müəyyən edən aparıcı mərkəzlərdən biri kimi çıxış edir.
Beləliklə, İnstitutun keçdiyi yol, qazandığı nailiyyətlər və bu uğurların arxasında duran ziyalıların fəaliyyəti bir daha göstərir ki, fəlsəfə yalnız suallar vermək deyil, həm də cəmiyyətə istiqamət göstərmək sənətidir. Bu sənətin Azərbaycandakı əsas ünvanlarından biri isə məhz bu institutdur.
Azər Nəcəf